Akdeniz’in turkuaz kıyılarında yer alan Fethiye, yalnızca doğal güzellikleriyle değil, binlerce yıllık geçmişiyle de büyüleyici bir destinasyondur. Bugün tatil cenneti olarak anılan bu özel bölge, aslında köklü bir uygarlık tarihinin mirasçısıdır. Fethiye tarihi, antik çağlardan başlayarak Likya uygarlığı, Pers hâkimiyeti, Roma ve Bizans dönemleri, Anadolu beylikleri ve Osmanlı’ya uzanan çok katmanlı bir geçmişe sahiptir. Bu yazıda, Fethiye Tarihçesi, Fethiye’nin eski adları ve Fethiye halkının kökeni gibi merak edilen konuları kronolojik bir akışla ele alacağız.
Antik Dönemde Fethiye: Telmessos’un Doğuşu
Fethiye’nin bilinen en eski yerleşim geçmişi M.Ö. 5. yüzyıla kadar uzanır. Antik dönemde bölgenin adı Telmessos olarak bilinirdi. Bu isim, Fethiye’nin eski adları arasında en önemlisidir. Telmessos, Likya uygarlığının önemli kentlerinden biri olarak öne çıkmıştır. Likyalılar, Anadolu’nun en özgün medeniyetlerinden biri olarak kendilerine has dil, kültür ve yönetim sistemi geliştirmiştir.
Telmessos, özellikle kehanet merkezi olmasıyla ünlüydü. Antik kaynaklara göre kentteki rahipler rüya yorumlama ve kehanet konusunda büyük bir şöhrete sahipti. Bu yönüyle şehir, sadece ticari değil, aynı zamanda dini ve kültürel bir merkez konumundaydı. Bugün Fethiye merkezde görülen Amintas Kaya Mezarları, Likya döneminin en çarpıcı kalıntıları arasında yer alır ve Fethiye tarihi açısından büyük önem taşır.
Likya Uygarlığı ve Fethiye
Likya Birliği, tarihte demokratik yapısıyla dikkat çeken nadir federatif sistemlerden biridir. Telmessos da bu birliğin önemli şehirlerinden biriydi. Likyalılar, özellikle kaya mezarları ve anıtsal mimarileriyle tanınır. Fethiye çevresindeki Tlos, Xanthos ve Letoon gibi antik kentler, bölgenin Likya dönemindeki zenginliğini ortaya koyar.
Fethiye tarihçesi incelendiğinde, bölgenin sadece bir yerleşim yeri değil, aynı zamanda siyasi ve kültürel bir merkez olduğu görülür. Likyalılar denizcilikte ve ticarette gelişmiş bir topluluktu. Bu durum, Fethiye’nin tarih boyunca stratejik bir konuma sahip olmasını sağlamıştır.
Pers ve Helenistik Dönem
M.Ö. 6. yüzyılda Anadolu’nun büyük bir kısmı gibi Telmessos da Pers İmparatorluğu’nun egemenliği altına girdi. Persler, yerel yönetimleri büyük ölçüde serbest bırakarak kültürel devamlılığı sağladılar. Bu dönemde kent, ticari faaliyetlerini sürdürdü.
Daha sonra Büyük İskender’in Anadolu seferiyle birlikte Telmessos Helenistik döneme girdi. Bu dönem, kültürel etkileşimin arttığı bir zaman dilimiydi. Yunan etkisi mimaride, sanatta ve şehir planlamasında hissedilmeye başlandı. Fethiye’nin eski adları arasında Telmessos’tan sonra kullanılan isimler de bu dönemden itibaren değişim göstermeye başladı.
Roma ve Bizans Döneminde Fethiye
Roma İmparatorluğu’nun Anadolu’yu hâkimiyeti altına almasıyla birlikte Telmessos, Roma eyalet sistemine dahil edildi. Bu dönemde şehir “Anastasiopolis” adıyla anılmaya başlandı. Bu isim, Bizans döneminde de kullanılmıştır ve Fethiye’nin eski adları arasında yer alır.
Roma ve Bizans dönemlerinde kentte kiliseler, hamamlar ve kamu yapıları inşa edildi. Deniz ticareti önemini korudu. Ancak depremler ve istilalar, şehrin zaman zaman yıkıma uğramasına neden oldu. Fethiye tarihi açısından en önemli kırılma noktalarından biri, bölgede yaşanan büyük depremlerdir. Bu doğal afetler, kentin mimari yapısını defalarca değiştirmiştir.
Anadolu Beylikleri ve Osmanlı Dönemi
13. yüzyıldan itibaren Anadolu Selçuklu Devleti ve ardından Menteşe Beyliği bölgeyi kontrol altına aldı. Bu dönemde Fethiye, Türk-İslam kültürüyle tanıştı. Camiler, hanlar ve küçük yerleşimler inşa edildi.
Osmanlı İmparatorluğu döneminde ise şehir, önemli bir kıyı yerleşimi olarak varlığını sürdürdü. Bu dönemde Rum ve Türk nüfus bir arada yaşamaktaydı. Fethiye halkının kökeni, büyük ölçüde bu çok kültürlü geçmişe dayanır. Osmanlı döneminde bölgede Türkler, Rumlar ve Levanten topluluklar birlikte yaşamış, ticaret ve zanaat faaliyetleri gelişmiştir.
Mübadele ve Modern Fethiye’nin Doğuşu
1923 Lozan Antlaşması sonrasında gerçekleştirilen Türk-Yunan nüfus mübadelesi, Fethiye’nin demografik yapısını önemli ölçüde değiştirdi. Kayaköy, mübadele öncesinde büyük bir Rum yerleşimiydi. Mübadele sonrasında bölgeye Anadolu’nun farklı yerlerinden Türk nüfus yerleştirildi.
1934 yılında şehir, Türk havacılığının öncülerinden Fethi Bey’in anısına “Fethiye” adını aldı. Böylece Fethiye’nin eski adları arasında yer alan Telmessos ve Anastasiopolis isimleri tarihe karıştı. Bu değişim, modern kimliğin başlangıcı olarak kabul edilir.
Fethiye Halkının Kökeni
Bugün Fethiye halkının kökeni, büyük ölçüde Yörük-Türkmen topluluklarına dayanır. Osmanlı döneminde bölgeye yerleşen Türkmen aşiretleri, kültürel yapının temelini oluşturmuştur. Bunun yanı sıra mübadele sonrasında gelen aileler de şehrin sosyal dokusuna katkı sağlamıştır.
Fethiye’nin yerel kültürü; halk müziği, geleneksel yemekleri ve el sanatlarıyla zengin bir mirasa sahiptir. Yörük kültürünün izleri özellikle yayla yaşamında ve festivallerde hâlâ görülebilir. Bu kültürel çeşitlilik, Fethiye tarihçesi içinde önemli bir yere sahiptir.
Depremler ve Yeniden İnşa Süreci
Fethiye tarihi boyunca birçok büyük deprem yaşamıştır. 1957 yılında meydana gelen büyük deprem, şehrin önemli bir bölümünü yıkmıştır. Bu felaket sonrasında şehir yeniden inşa edilmiş ve modern bir yerleşim planı oluşturulmuştur.
Bu yeniden yapılanma süreci, Fethiye’nin bugünkü şehir dokusunu belirlemiştir. Tarihi kalıntılar korunurken, yeni yerleşim alanları planlı şekilde geliştirilmiştir.
Günümüzde Fethiye: Tarih ve Turizmin Buluşma Noktası
Bugün Fethiye, hem tarihi hem de doğal güzellikleriyle Türkiye’nin en önemli turizm merkezlerinden biridir. Ölüdeniz, Kelebekler Vadisi ve Saklıkent gibi doğal alanların yanı sıra Amintas Kaya Mezarları ve Kayaköy gibi tarihi bölgeler, ziyaretçilere geçmişle bugünü bir arada sunar.
Modern Fethiye, antik Telmessos’un mirasını taşımaya devam eder. Şehir, geçmişten gelen kültürel zenginliğiyle hem tarih meraklılarına hem de tatilciler için benzersiz bir deneyim sunar.